De grotten van het innerlijke licht: 2 bijzondere meditatie-instrumenten.

De Yin Cave en de Yang Cave: twee instrumenten voor de Yoga of the Inner Light

Jan M. Keppel Hesselink, Quinta Quixote, Algarve, november 2026

Twee deuren aan een trap

Wie op Quinta Quixote de oude bakstenen trap afloopt, ziet links en rechts een lage houten deur in de natuurstenen muur. Op beide deuren staat een gouden mandala. Het zijn deuren waarvoor je moet bukken. Dat is geen toeval: wie hier naar binnen gaat, laat de rechtopstaande wereld even achter zich.

Achter de linkerdeur ligt de Yin Cave. Achter de rechterdeur, met de zwart geschilderde omlijsting, ligt de Yang Cave. Van buiten zijn het twee bescheiden stenen ruimtes. Van binnen zijn het twee volkomen verschillende werelden, gebouwd met één gemeenschappelijk doel: onderzoeken wat er overblijft van het zien wanneer de zichtbare wereld verdwijnt.

De twee grotten aan weerszijden van de trap. Links de Yin Cave, rechts de Yang Cave met de zwarte omlijsting.

Het principe is eenvoudig. Eerst bevindt de bezoeker zich in een verlichte ruimte. Daarna verdwijnt het licht volledig. De grot wordt zo donker dat er geen verschil meer is tussen ogen open en ogen dicht.

En toch houdt het zien niet op.

Er kunnen lichtpuntjes verschijnen, wolkjes, kleuren, roosters, spiralen of tunnels. De neurofysiologie noemt zulke verschijnselen fosfenen en eenvoudige visuele hallucinaties. Contemplatieve tradities hebben er eigen namen voor, van bindu tot innerlijk licht. Voor ons vormen ze het uitgangspunt van de Yoga of the Inner Light: een vorm van contemplatief onderzoek waarin de spontane verschijnselen van het visuele bewustzijn zelf het studieobject zijn.

De twee grotten geven dat onderzoek letterlijk een plaats. Je zou ze fosfeengeneratoren kunnen noemen. Preciezer is het om te zeggen dat ze de omstandigheden scheppen waarin het visuele systeem zichzelf laat zien.

Een oude intuïtie in een nieuwe vorm

Mensen hebben altijd de duisternis opgezocht om naar binnen te kijken. Tibetaanse beoefenaars in de Dzogchen- en Bön-tradities trekken zich soms weken terug in een volledig verduisterde kamer, de mun mtshams of donkerretraite, waarin het verschijnen van licht uitdrukkelijk deel van de beoefening is. Taoïstische teksten spreken over het terugkeren van het licht. Christelijke kluizenaars kozen cellen zonder ramen. En de paleolithische grotten van Europa, met hun stippen, roosters en golflijnen naast de dieren, zijn door sommige onderzoekers in verband gebracht met juist dit soort endogene geometrie.

Ook de Indiase yoga kent een directe voorloper van wat we hier doen. In de Hatha Yoga Pradipika wordt trataka beschreven: het onafgebroken kijken naar een klein punt, traditioneel een kaarsvlam, tot de ogen tranen. Latere leraren onderscheiden uiterlijke trataka, het kijken naar de vlam, en innerlijke trataka, het vasthouden van het beeld met gesloten ogen nadat de vlam is weggenomen.

Wat nieuw is aan onze grotten, is niet de duisternis en niet de vlam. Nieuw is dat de overgang van licht naar donker bewust is ontworpen als een experiment, met twee verschillende voorgeschiedenissen die met elkaar kunnen worden vergeleken.

De Yin Cave: één vlam en dan niets

De deur van de Yin Cave.

De Yin Cave is ingericht als een kleine kloostercel. De muren bestaan uit onregelmatige natuurstenen die op enkele plaatsen natuurlijke nissen vormen. Daarin staan kaarsen. In één nis hangt een rode maan, in een andere een rode zon. Op de vloer liggen eenvoudige matten. Achter de deur hangt een zwart fluwelen gordijn dat het laatste licht van buiten tegenhoudt.

Het zwart fluwelen gordijn achter de deur sluit het daglicht totaal buiten.

De oefening begint met kijken. Een kaarsvlam is een merkwaardig visueel object: helder, maar nooit stil. Haar vorm is herkenbaar en toch nooit twee keer dezelfde. De kleur verloopt van geel naar oranje, en door de kleine fluctuaties in het licht verandert ook de stenen wand voortdurend een beetje van aanzien. De meditator neemt dit waar zonder iets te hoeven bereiken.

Kaarsen in de nissen van de Yin Cave, met de rode maan.

Dan wordt de kaars gedoofd.

In één ogenblik verdwijnt de grot. De wanden zijn er nog, maar ze zijn niet meer te zien. De afstand tot de stenen is niet langer zichtbaar, en ook de eigen plek in de ruimte wordt minder vanzelfsprekend.

Eerst verschijnt vaak een nabeeld van de vlam: een lichtvlek die van kleur verschiet, wat verschuift en langzaam oplost. Dat is een bekend verschijnsel van adaptatie in het visuele systeem. Maar wanneer het nabeeld verdwenen is, begint de eigenlijke observatie. Met open ogen, zonder bewust beelden op te roepen, wordt onderzocht wat er uit zichzelf verschijnt.

Misschien kleine lichtpuntjes. Misschien diffuse kleuren of trage wolken. Misschien een geometrische structuur. Misschien blijft het veld lange tijd vrijwel leeg, alleen gevuld met het korrelige, donkergrijze ruisveld dat onderzoekers Eigengrau noemen.

Dat laatste is even belangrijk als het verschijnen van licht. De grot is geen machine die gegarandeerd visioenen produceert. Ze is een ruimte waarin de visuele informatie van buiten zo ver mogelijk wordt weggenomen, zodat de resterende fenomenologie nauwkeurig kan worden bekeken.

De Yin Cave is daarmee een instrument van subtractie. De zichtbare wereld wordt stap voor stap weggenomen, totdat de waarnemer alleen nog beschikt over het vermogen tot zien zelf.

De zon tussen de kaarsen. Ook de sobere Yin Cave draagt beide hemellichten in zich.

De Yang Cave: van uiterlijke naar innerlijke geometrie

De deur van de Yang Cave, met de zwart geschilderde omlijsting.

De Yang Cave volgt de omgekeerde weg. Wanneer het ultraviolette licht aangaat, staat de bezoeker midden in een landschap van lichtgevende vormen. Op losse stenen en op de wanden lichten spiralen op, een driehoek met daarin een omgekeerde driehoek, zigzaggende en golvende lijnen, velden van stippen, een vertakkende boomfiguur, een maansikkel naast een zon. Een groene draad kronkelt als een golf door de ruimte. Een gewonden spiraal in een hoekig frame opent zich als een tunnel. Aan de zijkant staat een zuil met eenvoudige tekens onder elkaar.

Driehoek, golvende draad, spiraal en een opengewonden tunnelvorm onder ultraviolet licht.

Door de zwarte achtergrond en de beperkte zichtbaarheid van de rest van de ruimte lijken de figuren te zweven. Wie goed kijkt, ziet dat dit geen willekeurige versiering is.

In de jaren twintig van de vorige eeuw beschreef de psycholoog Heinrich Klüver (1897-1979), op basis van mescalinexperimenten, een klein aantal geometrische motieven die steeds terugkeren in visuele hallucinaties. Hij noemde ze form constants en onderscheidde vier families: roosters en raatwerk, spinnenwebben, tunnels en trechters, en spiralen. Dezelfde vormen worden gemeld bij migraine-aura, bij flikkerlicht, bij zintuiglijke deprivatie, bij psychedelica en in meditatie.

De Yang Cave is opgebouwd uit precies die familie van vormen. De stippenvelden en lijnpatronen zijn roosters. De opengewonden spiraal is een tunnel. De spiralen spreken voor zich. De grot toont de bezoeker, van buitenaf, het vocabulaire dat het visuele systeem van binnenuit gebruikt.

Overzicht van de Yang Cave: een repertoire van vormen dat aansluit bij Klüvers form constants.

Na enkele minuten kijken gaat de schakelaar om. De complete visuele omgeving verdwijnt.

Wat gebeurt er dan? In de eerste seconden kunnen nabeelden optreden. Kleuren slaan om in hun complement. Contouren blijven hangen, verschuiven of vervagen. Een lichtgevende spiraal kan kort als spoor aanwezig blijven.

Maar de interessante vraag komt daarna. Wanneer de herkenbare nabeelden zijn verdwenen: verschijnen er later opnieuw vergelijkbare vormen? Verandert de voorafgaande geometrische stimulatie de aard van het spontane licht? En hoe ervaart iemand de overgang van een spiraal die werkelijk op de steen staat naar een spiraal waarvoor geen steen meer bestaat?

Dat is de eigenlijke vernieuwing van de Yang Cave. Ze maakt de overgang van exogene naar endogene visuele ervaring onderzoekbaar.

Vertakkende figuur, spiraal, maansikkel en zon. De Yang Cave draagt, net als de Yin Cave, zon en maan.

Er is een kleine symmetrie die het vermelden waard is. In de sobere Yin Cave hangen een maan en een zon. In de overdadige Yang Cave staan ze er ook, als lichtgevende tekens. Zoals in het taoïstische symbool draagt elke grot iets van de andere in zich.

Waarom het oog in het donker blijft zien

We zijn gewend te denken dat zien begint wanneer licht op het netvlies valt. Voor de waarneming van de buitenwereld is dat juist. Maar het visuele systeem valt niet stil wanneer het licht ophoudt.

Het netvlies is in volledige duisternis niet stil. Staafjes registreren af en toe een spontane, thermische activering van het pigment rhodopsine, alsof er een foton was. Al in de jaren vijftig liet Horace Barlow zien dat deze ruis de absolute drempel van het zien bepaalt. Retinale ganglioncellen blijven actiepotentialen afvuren, en verderop, van de thalamus tot de primaire visuele cortex, blijven netwerken actief.

Voor een farmacoloog is daar een mooi voorbeeld bij. Het hartmiddel ivabradine remt een ionkanaal dat de hartslag reguleert. Hetzelfde type kanaal, het HCN-kanaal, komt ook in het netvlies voor. Een deel van de patiënten ziet daardoor lichtverschijnselen: fosfenen als bijwerking. Het laat zien hoe fijn het netvlies is afgesteld, en hoe weinig er nodig is om licht te zien waar geen licht is.

Daarbij komt de donkeradaptatie. Na het doven van het licht herstellen eerst de kegeltjes, binnen ongeveer tien minuten. De staafjes hebben twintig tot dertig minuten nodig om hun volle gevoeligheid te bereiken. Het visuele systeem wordt in de grot dus niet stiller, maar juist gevoeliger. En hoe gevoeliger het systeem, hoe meer van zijn eigen activiteit de kans krijgt bewust te worden.

Waarneming is daarmee geen afdruk van de buitenwereld. Het brein verwerkt binnenkomende informatie altijd in samenhang met zijn eigen activiteit, verwachtingen en organisatie. Valt de gestructureerde input weg, dan kan die intrinsieke activiteit een grotere rol gaan spelen in wat we ervaren. Duisternis is voor het brein geen nulconditie.

De geometrie van de cortex

Waarom zijn het steeds dezelfde vormen? Paul Bressloff, Jack Cowan en collega’s gaven in 2001 een invloedrijk antwoord. De primaire visuele cortex is zo georganiseerd dat het gezichtsveld er vervormd op wordt afgebeeld: concentrische cirkels en stralen in het gezichtsveld worden in de cortex ongeveer rechte lijnen. Wanneer de cortex spontaan in eenvoudige golfpatronen van activiteit vervalt, strepen of vlakken, dan worden die patronen terugvertaald als tunnels, spiralen, roosters en webben.

Een spiraal is dan geen willekeurige fantasie. Het is een vorm die de architectuur van het visuele systeem zelf voortbrengt. De form constants zijn, zo bezien, een zelfportret van de cortex.

Voor de Yang Cave levert dit een scherpe onderzoeksvraag op: kan een vooraf aangeboden uiterlijke geometrie de latere spontane verschijning van een overeenkomstige innerlijke geometrie beïnvloeden? Het antwoord kennen we nog niet. Maar de vraag kan worden onderzocht.

Wat het Ganzfeld ons leert

Een tweede wetenschappelijke ingang is het Ganzfeld: een volkomen homogeen visueel veld, zonder contouren of objecten. Onder zulke omstandigheden verandert de perceptuele organisatie. Diepte vervaagt, het gezichtsveld kan tijdelijk wegvallen en er kunnen spontane beelden verschijnen.

Een recente studie vergeleek het Ganzfeld met Ganzflicker, het kijken naar snel flikkerend licht met open ogen (Shenyan e.a., 2024). In beide condities kwamen eenvoudige hallucinaties vaker voor dan complexe. Flikker leverde duidelijk meer eenvoudige beelden op, terwijl het aantal complexe beelden gelijk bleef. Daardoor was een beeld in het Ganzfeld relatief vaker complex. De auteurs verklaren de eenvoudige beelden vanuit een gedeeld laag-niveau mechanisme, zoals de prikkelbaarheid van de visuele cortex.

Onze grotten zijn geen Ganzfeld en geen flikkerkamer. In het Ganzfeld ontvangt het oog nog licht, alleen zonder structuur. In de grotten verdwijnt na de belichte fase al het licht. Maar het principe is hetzelfde: de manier waarop het visuele systeem vooraf wordt aangesproken, maakt uit voor wat het daarna laat zien. De Yin Cave en de Yang Cave zijn twee verschillende manieren om dat aanspreken te doen.

Nabeeld of fosfeen?

Voor dit onderzoek is één onderscheid essentieel. Een nabeeld ontstaat omdat de voorafgaande prikkel de gevoeligheid van het visuele systeem tijdelijk heeft veranderd. Het kan positief zijn, met behoud van helderheid en kleur, of negatief, in de complementaire kleur. Er spelen processen in netvlies en cortex mee.

Een fosfeen is iets anders: een lichtgewaarwording zonder overeenkomstige lichtbron. Fosfenen ontstaan door spontane activiteit, door druk op het oog, door elektrische of magnetische stimulatie, of als bijwerking van een geneesmiddel.

In de praktijk is het onderscheid fenomenologisch lastig. Een patroon dat enkele seconden na het uitschakelen verschijnt, hangt waarschijnlijk direct met de stimulatie samen. Een vergelijkbare vorm die pas na tien minuten opduikt, kan een andere oorsprong hebben. Maar gelijkenis en tijdsverloop alleen zijn onvoldoende om het mechanisme vast te stellen. Daarom moet eerst nauwkeurig worden beschreven, en pas daarna verklaard.

De zes fasen van het innerlijke licht

In ons werk aan de Yoga of the Inner Light hebben we op basis van eerste-persoonsbeschrijvingen een fenomenologische taxonomie ontwikkeld van zes verschijningsvormen:

  1. Elementaire lichtpunten, flikkeringen en kleine bewegende lichtverschijnselen.
  2. Georganiseerde geometrie: roosters, lijnen en zich herhalende structuren.
  3. Sterkere centrale lichtverschijnselen, zoals een helder centrum dat zich losmaakt van de omringende duisternis.
  4. Complexere mandala-achtige en figuratieve structuren, vaak met opvallende symmetrie of de indruk van zelfstandige vormen.
  5. Tunnels, ogen en ruimtelijke doorgangen, waarin de ervaring diepte krijgt en de verhouding tussen waarnemer en ruimte kan veranderen.
  6. Een homogeen of grenzeloos lichtveld, waarin de gewone ordening in objecten en achtergrond verdwijnt.

Deze ordening is fenomenologisch bedoeld. Ze is geen bewezen neurologische ontwikkelingsreeks en hoeft niet in dezelfde volgorde te worden doorlopen.

Opvallend is dat de Yang Cave vooral materiaal biedt uit de tweede en de vijfde fase: geometrie en tunnels. De Yin Cave biedt met de enkele vlam juist het beeld van de derde fase: één helder centrum in het donker. Of de grotten de ervaringen in die richting sturen, is precies een van de vragen die het onderzoek kan beantwoorden.

Daarom zou het methodologisch onjuist zijn de deelnemers vooraf over de zes fasen te vertellen en hen dan te vragen of ze die herkennen. Eerst beschrijven ze vrij wat ze werkelijk hebben gezien. Pas daarna worden hun beschrijvingen met de taxonomie vergeleken.

Het Innerlijk Laboratorium: Operator en Getuige

De grotten zijn ook een tastbare uitwerking van de methode uit Het Innerlijk Laboratorium. Daarin onderscheiden we twee vermogens. De Operator handelt: hij kiest, richt en verandert de omstandigheden van de ervaring. De Getuige neemt waar: zonder direct te oordelen, te interpreteren of in te grijpen.

In de grotten wisselen deze twee elkaar op een bijna choreografische manier af. De Operator kiest de grot, steekt de kaars aan, richt de blik op een spiraal, en dooft het licht of zet de schakelaar om. Op dat moment, letterlijk met één handbeweging, neemt de Getuige het over.

Wat verschijnt er? Beweegt het? Welke kleur heeft het? Waar in het gezichtsveld staat het? Hoe ver weg lijkt het? Verandert de ervaring van diepte, van ruimte, van het eigen lichaam?

Een lichtpunt blijft eerst een lichtpunt. Een rooster is een rooster. Een tunnel wordt eerst beschreven als een bepaalde ruimtelijke vorm. Pas daarna begint de interpretatie. Dat onderscheid is belangrijk, juist omdat innerlijk licht in religieuze tradities vaak direct een grote betekenis krijgt: een lichtfiguur wordt een godheid, een mandala een teken, een stralend veld een openbaring van het transcendente. Die interpretaties zijn historisch en fenomenologisch interessant, maar ze mogen de primaire beschrijving niet vervangen.

Het Innerlijk Laboratorium vraagt daarom om een tijdelijke opschorting van betekenisgeving, verwant aan de fenomenologische epoché. Eerst het verschijnsel. Dan de betekenis.

Wanneer de ruimte zelf verdwijnt

Er is een dimensie die verder gaat dan de afzonderlijke lichtfiguren. Normaal oriënteren we ons voortdurend op zichtbare dingen. Een muur zegt waar de ruimte ophoudt. Een deur zegt waar de uitgang is. Licht en schaduw geven diepte.

In de donkere grot weet de bezoeker dat de stenen muren er nog zijn, maar hij ziet ze niet. Voor sommigen verandert er dan weinig. Anderen merken dat de visuele ruimte minder begrensd aanvoelt. Een lichtpunt lijkt te zweven zonder afstand. Een patroon komt dichtbij en wijkt terug. Soms ontstaat een visueel veld zonder enig oriëntatiepunt.

Visuele ruimte en lichaamsbesef zijn daarbij niet hetzelfde. Ook zonder zicht blijven het evenwichtsorgaan, de proprioceptie en de tastzin vertellen waar het lichaam is. Toch beïnvloeden beide dimensies elkaar. In onze bredere fenomenologie van meditatieve toestanden besteden we veel aandacht aan ervaringen waarin lichaamsgrenzen veranderen of het lichaam minder aanwezig wordt. De grotten maken het mogelijk te onderzoeken of zulke veranderingen samenhangen met bepaalde visuele verschijnselen, of daar juist los van optreden.

Van meditatiegrot naar laboratorium

Het ontwerp maakt een eenvoudig vergelijkend onderzoek mogelijk, met drie condities:

  • Yin: enkele minuten kijken naar één kaarsvlam, dan doven en een vaste periode van volledige duisternis.
  • Yang: dezelfde tijd kijken naar de fluorescerende vormen, dan het ultraviolette licht uit en dezelfde periode van duisternis.
  • Controle: dezelfde duisternis zonder gerichte voorafgaande stimulatie.

Dezelfde deelnemer doorloopt alle drie, bij voorkeur op verschillende dagen en in wisselende volgorde. Omdat de donkeradaptatie twintig tot dertig minuten duurt, is het verstandig de periode van duisternis lang genoeg en steeds even lang te maken, en de lichtblootstelling vlak voor de sessie zoveel mogelijk gelijk te houden.

In alle condities worden dezelfde vragen gesteld. Wanneer verschijnt het eerste verschijnsel? Hoe lang blijft het? Welke kleur, welke vorm? Beweegt het? Is er geometrische ordening? Verandert de ervaring van diepte, van ruimte, van het lichaam? Ook het afwisselend openen en sluiten van de ogen in het donker is interessant: zijn de verschijnselen dan gelijk, en hoe beschrijven deelnemers het verschil?

Verwachting: de onzichtbare derde factor

Ieder onderzoek naar subjectieve ervaring kent een probleem: de waarnemer is nooit los van wat hij verwacht te zien. Wie vooraf hoort dat hij straks een spiraal zal zien, ziet sneller een spiraal. Dat geldt in het bijzonder voor de Yang Cave, waar de voorafgaande omgeving zo uitgesproken geometrisch is.

We moeten daarom ten minste drie invloeden uit elkaar houden. Ten eerste de fysiologische gevolgen van de stimulatie, zoals adaptatie en nabeelden. Ten tweede de doorwerking van eerder geziene patronen in latere verwerking, via perceptueel geheugen of priming. Ten derde verwachting en interpretatie. Deze drie kunnen tegelijk aanwezig zijn: een gesuggereerde vorm kan worden herkend in een spontaan verschijnsel, terwijl de stimulatie ook werkelijk de verwerking heeft veranderd.

Daarom vragen we deelnemers niet of ze bepaalde vormen hebben gezien, maar wat ze hebben gezien. Vrije beschrijving eerst, neutrale vervolgvragen daarna, tekeningen als laatste stap. Zo krijgt de Yang Cave een tweede functie: ze maakt de rol van verwachting zelf onderzoekbaar.

Wat deze grotten ons kunnen leren

De waarde van de Yin Cave en de Yang Cave ligt voorlopig niet in een bewezen vermogen om bijzondere bewustzijnstoestanden op te roepen. Ze ligt in het ontwerp.

We hebben twee ruimtes gebouwd waarin de overgang van een zichtbare, gestructureerde omgeving naar volledige duisternis bewust wordt geconstrueerd. De Yin Cave doet dat vanuit eenvoud. De Yang Cave doet dat vanuit overvloed. De overgang is reproduceerbaar, de duur van de stimulatie kan worden vastgelegd, de vormen kunnen worden beschreven en de ervaringen daarna systematisch worden gedocumenteerd.

Zo ontstaat een brug tussen drie werelden. De neurofysiologie levert verklaringen voor donkeradaptatie, retinale ruis, nabeelden en corticale patroonvorming. De fenomenologie beschrijft hoe licht, kleur, ruimte en lichaam werkelijk worden ervaren. En de contemplatieve praktijk biedt een methode om de aandacht lang bij die ervaringen te houden zonder ze meteen te duiden. Deze drie hoeven elkaar niet te vervangen. Ze vullen elkaar aan.

Wat in het donker verschijnt, is geen bewijs voor een onafhankelijke spirituele werkelijkheid. Het is evenmin een reden om de ervaring als onbelangrijk weg te zetten. Het is een fundamenteel gegeven van het visuele bewustzijn: dat er kleuren en vormen kunnen verschijnen terwijl er niets meer te zien is.

De ene grot begint met een enkele vlam. De andere met een landschap van lichtgevende geometrie. In beide verdwijnt uiteindelijk de buitenwereld uit het zicht.

En wanneer het uiterlijke licht dooft, blijkt het vermogen om licht te ervaren er nog steeds te zijn. Daar, achter de lage deur, begint de Yoga of the Inner Light.

Literatuur

Barlow, H. B. (1956). Retinal noise and absolute threshold. Journal of the Optical Society of America, 46, 634-639.

Bressloff, P. C., Cowan, J. D., Golubitsky, M., Thomas, P. J., & Wiener, M. C. (2001). Geometric visual hallucinations, Euclidean symmetry and the functional architecture of striate cortex. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 356, 299-330.

Bressloff, P. C., Cowan, J. D., Golubitsky, M., Thomas, P. J., & Wiener, M. C. (2002). What geometric visual hallucinations tell us about the visual cortex. Neural Computation, 14, 473-491.

Cervetto, L., Demontis, G. C., & Gargini, C. (2007). Cellular mechanisms underlying the pharmacological induction of phosphenes. British Journal of Pharmacology, 150(4), 383-390.

1. Keppel Hesselink, J. M. (2026). Het Innerlijke Laboratorium: Zelfonderzoek en transformatie. Amazon Kindle Direct Publishing.
https://www.amazon.nl/dp/B0HLHWK44V

2. Keppel Hesselink, J. M. (2026). The Inner Laboratory: Alchemy of Perception and Consciousness. Amazon Kindle Direct Publishing.
https://www.amazon.nl/dp/B0HHZDPGXX

Klüver, H. (1966). Mescal and Mechanisms of Hallucinations. Chicago: University of Chicago Press.

Petitmengin, C. (2006). Describing one’s subjective experience in the second person: An interview method for the science of consciousness. Phenomenology and the Cognitive Sciences, 5, 229-269.

Shenyan, O., Lisi, M., Greenwood, J. A., Skipper, J. I., & Dekker, T. M. (2024). Visual hallucinations induced by Ganzflicker and Ganzfeld differ in frequency, complexity, and content. Scientific Reports, 14, 2353.

Leave a Reply